Piąty żywioł – tak Napoleon nazwał polskie błoto podczas bitwy pod Pułtuskiem.
Błoto nie było jednak problemem jedynie dla armii. Występowało wszędzie, szczególnie w czasie wiosennych roztopów. W obecnych czasach zabezpieczamy obuwie przy pomocy środków chemicznych, mamy również chodniki i asfaltowe ulice. Ludzie z epoki napoleońskiej tym nie dysponowali. Musieli radzić sobie w inny sposób.
Przejście w delikatnych pantofelkach przez zabłoconą drogę mogło się dla tychże skończyć nieciekawie. Chroniono je zakładając patynki (ang. Pattens, fr. Patin, niem. Trippe, cz. Trepky). Było to drewniane lub skórzane obuwie ochronne zakładane na obute już stopy w celu zabezpieczenia ich przed błotem, zimnem i wilgocią czy ostrymi kamieniami. Patynki skórzane uniesione były na korkowym klinie a drewniane osadzone były na wysokich klockach. Nie był to nowy wynalazek, gdyż noszone były już w średniowieczu. Od XVII w. osadzane były również na metalowej obręczy. Podnosiło ono stopę na tyle wysoko, że buty i doły sukien nie dotykały błota (a na ówczesnych ulicach było nie tylko błoto, zdarzały się również zwierzęce odchody i wszelkie inne nieczystości).
O patynkach pisze Jane Austen w „Perswazjach”: “When Lady Russell, not long afterwards, was entering Bath on a wet afternoon, and driving through the long course of streets from the Old Bridge to Camden Place, amidst the dash of other carriages, the heavy rumble of carts and drays, the bawling of newspapermen, muffin-men, and milk-men, and the ceaseless clink of pattens, she made no complaint.”*
Znajduje się o nich wzmianka również u Constance Hill: „Prawdą jest, że przy złej pogodzie panie mogły chodzić na krótki dystans w patynkach, które były drewnianą podstawką podpartą na żelaznym pierścieniu, który unosił noszącego kilka cali nad ziemią. Ale to były niezdarne urządzenia. Pierścienie wydawały brzęczący dźwięk na każdej twardej powierzchni, a w przedsionku starego kościoła w Bath znajduje się tabliczka informująca, że „strażnicy kościoła proszą, aby nikt nie chodził po tym kościele w patynkach””Patynki zanikły i obecnie nie są noszone, ale biorąc pod uwagę ich praktyczność nie miałabym nic przeciwko temu, żeby moda na nie powróciła.
* tekst w oryginale, gdyż był różnie tłumaczony. W tłumaczeniu A. Przedpełskiej – Trzeciakowskiej (wyd. Prószyński i S-ka, 1999) patynki przetłumaczono jako chodaki
Na podstawie:
A.Drążkowska „Historia obuwia na ziemiach polskich od IX do końca XVIII wieku” Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2011Jane Austen „Persuasion” Penguin Classics, 2009Constance Hill „Jane Austen: Her Homes and Her Friends” 1901 – tekst dostępny pod linkiem http://digital.library.upenn.edu/…/austen/homes.html…
Foto: Museum of Fine Arts, Boston